Όλα όσα σου λέω είναι ψεύτικα

 Θοδωρής Τζίμας

Είναι δύσκολες οι εποχές μωρό μου. Δεν είναι για εμάς. Υπεραξία παντού. Υπεραξία στα χρήματα, στα ακίνητα, υπεραξία και στο συναίσθημα. Τέτοιοι άνθρωποι γίναμε. Τέτοια κοινωνία θέλαμε. Μια κοινωνία με πλαστικά χαμόγελα, πλαστικές γυναίκες, πλαστικά λουλούδια. Πλαστικά συναισθήματα. Στην πραγματικότητα δεν είμαστε πλέον άνθρωποι. Ήμασταν κάποτε, αλλά χάσαμε τον δρόμο μας. Και τι απογίναμε; Ένα μάτσο σάρκας που κατασπαράζει άλλες σάρκες για να επιβιώσει. Για να μεγαλώσει το εγώ του. Για να κρύψει τις ενοχές του και να συνεχίσει να σέρνεται. Χαρακτηριστικό όμως του ανθρώπου είναι πρώτα από όλα να αισθάνεται, όχι να γαμάει.

Χάσαμε τον δρόμο μας. Εγκλωβιστήκαμε στην ταπεινή μας φύση. Προσκυνήσαμε σε αγελαία ένστικτα. Και χωρίς να το καταλάβουμε, μια αναλαμπή κτηνώδους απόλαυσης έγινε ο αυτοσκοπός της ύπαρξής μας. Μόνο αυτό μας άξιζε. Γιατί πιστέψαμε ότι σεξουαλική απελευθέρωση είναι να ιδρώνεις συνεχώς δίπλα σε διαφορετικούς ανακυκλώσιμους συντρόφους. Δεν καταλάβαμε ότι το μέσο ζευγάρι έκανε πλέον σεξ με ανοιχτά τα φώτα κι αυτό ήταν η αληθινή σεξουαλική απελευθέρωση. Ονομάσαμε τις γυναίκες πουτάνες και τους άντρες σεξιστές. Δεν μας περνάει καν από το μυαλό ότι ίσως είναι ανάποδα: αρσενικές πουτάνες και γυναίκες που υποτιμούν το φύλο τους.

Χάσαμε τον δρόμο μας. Παρεκτραπήκαμε και πιστέψαμε πως το να καταναλώνεις ανθρώπους είναι περίπου το ίδιο σαν να καταναλώνεις αντικείμενα. Γι’ αυτό εσύ που με ακούς μωρό μου, συνέχισε να αναζητάς την σάρκα. Δες τον άνθρωπο σαν κρέας μήπως και ξεχάσεις ότι έτσι έχεις γίνει ήδη κι εσύ κρέας.

Χάσαμε τον δρόμο μας. Ξοδευτήκαμε σε ανώφελες επιφανειακές σχέσεις. Δεν ήμασταν εμείς. Ήταν ο καλός μας εαυτός. Ήταν το κρέας. Ήταν αυτό που ήθελε ο άλλος να δει. Κι αυτό που θέλαμε εμείς να πιστέψουμε ότι είμαστε. Η επανάστασή μας είναι ότι ξεπεράσαμε την ηθική των γονιών μας. Ότι τώρα κοιμόμασταν με όποιον γουστάραμε. Αρκετά βολική επανάσταση…

Χάσαμε τον εαυτό μας. Προσπαθήσαμε όμως. Τον αναζητήσαμε μάταια σε δεκάδες ερωτικούς συντρόφους. Κι όσο ψάχναμε, τόσο περισσότερο χανόμασταν. Δεν θυμόμαστε ποιοι ήμασταν. Λέμε ότι μας αλλοτρίωσε η εργασία, αλλά μόνοι μας προσπεράσαμε τον εαυτό μας. Σχεδόν τον απαρνηθήκαμε. Κάθε φορά φορούσαμε κι ένα νέο κοστούμι. Τώρα πια ξεχάσαμε ότι γεννηθήκαμε γυμνοί. Μην με ακούς μωρό μου. Εσύ ψάξε για την επόμενη σάρκα. Έτσι κι αλλιώς, δεν σου έμεινε τίποτα άλλο να χάσεις. Και όχι, δεν χάσαμε κανέναν δρόμο. Γιατί δρόμος δεν υπάρχει. Τον δρόμο τον φτιάχνεις προχωρώντας. Μην σε νοιάζει. Εξάλλου ούτε εγώ με γνωρίζω πλέον. Όλα όσα σου λέω μωρό μου είναι ψεύτικα. Όπως κι οι οργασμοί μας.

Η δυνατότητα να επιλέγεις τα αφεντικά σου δεν παραγράφει το γεγονός ότι είσαι δούλος ...ή απλώς, προσπερνώντας τις εκλογές

Θοδωρής Τζίμας

«Όποιος ψηφίσει και δεν προετοιμάσει την κοινωνική επανάσταση είναι για εμάς βλαβερός, αλλά το ίδιο βλαβερός είναι και όποιος απέχει από τις εκλογές και δεν προετοιμάσει την κοινωνική επανάσταση» (B.Durruti 1896-1936)

 Φωτογραφία: Χρ.Μαρκαντώνης

     Ο τόπος δεν πήγαινε καλά έτσι κι αλλιώς. Όχι ότι άλλαξε τίποτα τα τελευταία χρόνια στη πολιτική σκηνή. Οι κομματικοί σχηματισμοί και η πολιτική της εξουσίας δεν άλλαξαν σχεδόν καθόλου. Αντίστοιχα, η οικονομία δεν είναι φυσικό φαινόμενο, δεν συνέβη έτσι απλά. Οπότε κανένας δεν μπορεί να ισχυριστεί ότι ξεγελάστηκε. Παρόλα αυτά, η κοινωνία ζητούσε επίμονα εκλογές. Και το πέτυχε. Φτάσαμε λοιπόν στην ημερομηνία φετίχ (μέρες δημοκρατίας γαρ): 6 Μαΐου.

     Το παράδοξο είναι ότι όντως η κοινωνία πείθεται από την ανωτέρω ρητορεία που θέλει τις εκλογές να είναι η λύση του προβλήματος. Πιστεύει ότι οι εκλογές είναι μιας πρώτης τάξης ευκαιρία να εκδηλώσει την συσσωρευμένη αγανάκτησή της ή να προκρίνει ένα «νέο» πολιτικό σχηματισμό (που μόνο κατ’επίφαση θα φέρει την ποιοτική αλλαγή).

     Όμως, ακόμα κι έτσι, η ψήφος χρησιμοποιείται με την παραδοσιακή μορφή που είχε πάντα: ψήφος τιμωρίας ή ψήφος ανοχής. Σε άλλες περιπτώσεις προχωρημένης λοβοτομής, οι ψηφοφόροι είναι οπαδοί που δεν έχουν να ζηλέψουν τίποτα από τους οπαδούς των ποδοσφαιρικών ομάδων. Εξάλλου, ο βαθμός συμμετοχής και των δύο στις εσωτερικές διαδικασίες είναι ίδιος: απλοί χειροκροτητές, που κάθονται στη κερκίδα και επιδοκιμάζουν τα τεκταινόμενα στον αγωνιστικό χώρο. Βέβαια, δεν γίνεται λόγος για συνδιαμόρφωση, ουσιαστική παραγωγή πολιτικής και οριζόντιο διάλογο για σχηματισμό πολιτικής ταυτότητας. Δεν θα μπορούσε άλλωστε να είναι αλλιώς, εφόσον ο κοινοβουλευτισμός θέτει πολύ στενά τα όρια ανάπτυξης δημοκρατικών διαδικασιών.

     Ωστόσο, η ψήφος του καθενός είναι ορισμένου πολιτικού βάρους. Όντως υπάρχουν εποχές και ιστορικές συγκυρίες που η ψήφος μπορεί να σημαίνει κάτι ελάχιστο. Για παράδειγμα, ποιος μπορεί να αρνηθεί εύκολα ότι στις εκλογές του 1932 στη Γερμανία, που εδραίωσαν τον Χίτλερ στην εξουσία, δεν θα ψήφιζε εναντίον του ναζισμού; Αντίστοιχα, κατά αναλογία βέβαια, η εικόνα ενός διασωθέντα δικομματισμού ή η παραχώρηση εδάφους στις συμμορίες της άκρας δεξιάς είναι ζήτημα προβληματισμού. Ενδεχομένως, η ψήφος στις φετινές εκλογές φαίνεται (για πρώτη φορά από το ’74) να έχει μια κάποια σημασία. Ο καθένας λοιπόν αναλαμβάνοντας την πολιτική και ατομική ευθύνη επιλέγει συνειδητά τα μέσα με τα οποία θα πάρει μέρος σε αυτόν τον ακήρυχτο πόλεμο. Παρόλα αυτά, μην τρέφουμε αυταπάτες, οι εκλογές ασχέτως από το χρονικό πλαίσιο στο οποίο εντάσσονται δεν πρέπει να υπερτιμούνται. Είναι κάτι πολύ συγκεκριμένο και σε καμιά περίπτωση δεν καθαγιάζονται ανάλογα από τις εκάστοτε συγκυρίες. Στη κατεύθυνση μιας μικρής αποδόμησης της εκλογικής διαδικασίας παρακάτω τίθενται κάποια σημεία ενδεικτικά της φύσης πάνω στην οποία οργανώνεται η σύγχρονη κοινωνία.

Είναι οι εκλογές δημοκρατία;

   Όχι. Τόσο απλά και τόσο κάθετα. Οι εκλογές αναδεικνύουν ένα μοντέλο που αναγνωρίζει ως μόνη κι αιώνια αλήθεια την πολιτική δεινότητα. Εν ολίγοις, προάγουν ως αξίωμα την ύπαρξη «ειδικών», ανθρώπων «που ξέρουν», ανθρώπων ικανών και μάλιστα ικανότερων από όλους τους άλλους. Αναδεικνύουν ειδήμονες της πολιτικής. Εξάλλου, μόνο και μόνο ο όρος «πολιτικός» ξεχωρίζει λίγα πρόσωπα από το σώμα της κοινωνίας υπονοώντας ότι όλοι εμείς οι υπόλοιποι είμαστε κατά κάποιον τρόπο «μη πολιτικοί».

    Αλλά ας κάνουμε μια αναγωγή στην ιστορία. Η αρχαία Σπάρτη είχε ένα πολιτειακό σύστημα που βασιζόταν στην εκλογή 30 βουλευτών, οι οποίοι κυρίως προέρχονταν από την τάξη των ευγενών. Κατόπιν ορίζονταν οι πέντε έφοροι. Αυτό το σύστημα δεν έχουμε κανένα πρόβλημα να το χαρακτηρίσουμε «ολιγαρχία». Για κάποιον λόγο όμως δεν κάνουμε το ίδιο με το σημερινή πολιτειακή οργάνωση (εκλογή αρχόντων –ευγενών, κατά κανόνα–, ψηφοδέλτια επικρατείας). Αντίθετα, αξιώνουμε την αρχαία Αθήνα ως γενεσιουργό της δημοκρατίας. Όμως, οι Αθηναίοι δεν θεωρούσαν σε καμιά περίπτωση ότι οι άρχοντες εκλέγονται. Μάλιστα, αντιμετώπιζαν τις εκλογές ως έναν θεσμό ξεκάθαρα αριστοκρατικό. Ακόμη, όπως αναφέρθηκε και παραπάνω, οι εκλογές αναδεικνύουν τους ειδήμονες της πολιτικής, πράγμα αδιανόητο για έναν δημοκράτη Αθηναίο. Όπως αδιανόητη είναι η έννοια της αντιπροσώπευσης.

    Η δημοκρατία μπορεί ενίοτε να χρησιμοποιεί εκπροσώπους (μόνο για πρακτικούς λόγους), ποτέ όμως αντιπροσώπους. Η αντιπροσώπευση ενέχει μέσα της την έννοια της αλλοτρίωσης και της εκ βάθρων ετεροθέσμισης κι ετερονομίας. Αυτό συμβαίνει εκ των πραγμάτων, όταν η κοινωνία αναθέτει την άσκηση εξουσίας σε ορισμένα μέλη της. Πιο απλά και σχηματοποιημένα: δημοκρατία σημαίνει «αποφασίζουμε όλοι» και όχι «εκλέγουμε ποιοι θα αποφασίζουν». Η δυνατότητα του να σου κάνουν την τιμή κάθε 4 χρόνια να προσέρχεσαι στις κάλπες για να εγκρίνεις όσα έχουν προαποφασιστεί ατιμάζει τον όρο «δημοκρατία».

Τι επιδιώκει η εξουσία με τις εκλογές

    Οι εκλογές και πάλι θα λειτουργήσουν κατευναστικά. Είναι το τελευταίο χαρτί που έχει μια κυβέρνηση στα χέρια της. Και σε μικρογραφία ακόμα, πχ. φοιτητικές εκλογές, οι εκλογές ήταν ανέκαθεν ένα μέσο εκτόνωσης. Από την άλλη, η ανάγκη να εκφραστεί η βούληση του κόσμου στη κάλπη είναι κατασκευασμένη. Είναι ένας εύγλωττος τρόπος να κρύψει η εξουσία τις ανομίες της ή ακόμα και να τις νομιμοποιήσει μέσω της «λαϊκής εντολής». Εξάλλου, πρόσφατα παραδείγματα απέδειξαν ότι, όταν χρειαστεί, η περίφημη λαϊκή βούληση καταστρατηγείται σε μια νύχτα. Και κανείς δεν πρέπει να πει κουβέντα γι αυτό.

    Αυτό λοιπόν που επιδιώκει η εξουσία με κάθε λογής εκλογές είναι η εκ νέου χορήγηση ασυλίας. «Κάναμε λάθη, τώρα όμως σοβαρά και υπεύθυνα καλούμε τον κυρίαρχο λαό να προσέλθει μαζικά στις κάλπες να εκφράσει την θέλησή του (και μετά να το βουλώσει)». Γιατί έτσι συνηθίζεται να αντιμετωπίζει η κοινωνία και τα κόμματα τις εκλογές: ως μια απενοχοποιημένη διαδικασία που θέλει τον πολίτη υπήκοο που θα τραβολογιέται στις κάλπες μία φορά στα τέσσερα χρόνια και μετά θα επιστρέφει ξανά στην τηλεόρασή του.

     Με αυτόν τον τρόπο, η εξουσία θα επιχειρήσει μία ακόμη φορά να λειάνει τις αντιφάσεις που η ίδια προκαλεί. Ο σκοπός είναι να εξασφαλίσει την συναίνεση και ταυτόχρονα να αντιστρέψει το περιρρέον κλίμα της κοινωνικής βάσης. Ουσιαστικά, επιδιώκει την πρόσκαιρη ψυχολογική ανάταση της κοινωνίας μέσω της οποίας θα εδραιώσει ξανά την κυριαρχία της, θα αμβλύνει την οργή του κόσμου και εν τέλει να αντιστρέψει το κλίμα υπέρ της κατευνάζοντας την οξυνόμενη δυσαρέσκεια.

    Προφανώς, οι φετινές εκλογές δεν γίνονται στο επιθυμητό για την εξουσία περιβάλλον. Είναι περισσότερο ένα μεταβατικό στάδιο που απαιτείται για να επανέλθει η κοινωνία στη γνώριμη παθητική στάση που επιθυμεί η εξουσία, ώστε να διαχειρίζεται καλύτερα τις καταστάσεις. Όμως, ακόμη κι έτσι, οι εκλογές είναι βάλσαμο για τους ντόπιους εξουσιαστές.

Τι επιδιώκει το εκλογικό σώμα

    Σε γενικές γραμμές, τίποτα. Το εκλογικό σώμα γνωρίζει ότι οι εκλογές στην ουσία δεν αλλάζουν τίποτα. Η πεποίθηση αυτή έχει ενταθεί τον τελευταίο χρόνο που έγινε σαφές ότι η πολιτική δεν έχει καμία όρεξη να ξεμπλέξει από τον καπιταλισμό και οι συζητήσεις γίνονται γύρω από το πώς θα σωθεί αυτό το μοντέλο, ώστε να γυρίσει η κοινωνία στην εποχή που ήταν παχιές οι αγελάδες. Μόνο αυτό είναι το διακύβευμα. Το εκλογικό σώμα γνωρίζει ότι οι υπογραφές των τελευταίων ετών ως αποκορύφωμα των πολιτικών επιλογών που ακολουθούνταν τόσα χρόνια ήρθαν για μείνουν. Η πολιτική και των επόμενων ετών έχει ήδη χαραχθεί και τα πλαίσιά της είναι προκαθορισμένα, ανεξαρτήτως εκλογικού αποτελέσματος. Αυτό το γνωρίζει το εκλογικό σώμα. Κι επιμένει να ψηφίζει και να στηρίζει είτε πολιτικές που συνδικαλίζονται τους όρους τήρησης του προγράμματος είτε που θα συγκυβερνήσουν για να εξασφαλίσουν την τήρησή του.

Εκλογικό σώμα και πολιτικοί: βρείτε τις διαφορές

    Όμως, για να είμαστε δίκαιοι: οι πολιτικοί που τόσα χρόνια ασελγούσαν πάνω στον κατακερματισμένο κοινωνικό ιστό δεν είναι κάτι εξωκοινωνικό ούτε έπεσαν από το φεγγάρι. Προέρχονται από την ίδια μήτρα, την κοινωνία. Ξεπήδησαν, αναδείχθηκαν και εδραιώθηκαν μέσα από τους κόλπους της υπάρχουσας κοινωνίας χρησιμοποιώντας εργαλειακά όλες της τις παθογένειες. Πολύ περισσότερο, προέκυψαν από γνώριμες διαδικασίες για τις οποίες τώρα η κοινωνία δεν μπορεί να νίπτει τας χείρας της. Οι διαδικασίες αυτές κορυφώνονται και αποτυπώνονται πλήρως στην περί ου ο λόγος πολιτική πρακτική: τις ΕΚΛΟΓΕΣ. Η κοινωνία στάθηκε δίπλα στους πολιτικούς με περισσή υπερηφάνεια, τους στήριξε, τους ψήφισε, τους χειροκρότησε, τους υπεραμύνθηκε όταν χρειάστηκε. Αντίστοιχα, το ίδιο θα ισχύει και μετά την 6η Μάη (σε μικρότερο βέβαια βαθμό). Ποιον να κατηγορήσουμε λοιπόν;

     Κάθε λαός έχει τον ηγέτη που του αξίζει. Οι πολιτικοί που κυβέρνησαν τόσα χρόνια (και θα κυβερνήσουν άλλα τόσα) ήταν μια αντανάκλαση της κοινωνίας. Αντικατόπτριζαν ακριβώς την εικόνα που είχε ο νεοέλληνας για τον εαυτό του, αλλά και τις κρυφές του επιδιώξεις. Κάπως έτσι, ο Α. Παπανδρέου ταίριαζε γάντι στους ανανεωτικούς φιλελεύθερους του ’80, ο Σημίτης στους επίδοξους ευρωπαϊστές, ο Καραμανλής στον μάτσο νεοέλληνα και πάει λέγοντας. Κι αυτό είναι μόνο η επιφάνεια. Στην πραγματικότητα όλο το πολιτικό σκηνικό στήθηκε με την ίδια πάνω-κάτω λογική. Η οργανωτική δομή της εξουσίας εμπεριείχε όλα εκείνα τα στοιχεία που καθόρισαν την κοινωνία της μεταπολίτευσης κι έπειτα.

Οι επικείμενες εκλογές της 6^ης Μαΐου

     Θέλετε όμως να μιλήσουμε συγκεκριμένα για τις ερχόμενες εκλογές; Ωραία λοιπόν. Ο καπιταλισμός και ο,τι συγκροτεί αυτό το σύστημα αναμένει τις εκλογές από τον Σεπτέμβρη. Η ρητορική των κομμάτων κινείται πάνω στον άξονα της (προ)εκλογικής διαδικασίας εδώ και μήνες, λες και οι εκλογές είναι η πεμπτουσία της πολιτικής δραστηριότητας. Οι συμμαχίες, τα διλλήματα, οι ελιγμοί, η εικόνα των πολιτικών κομμάτων τον τελευταίο καιρό αποδεικνύει ακριβώς το παραπάνω. Ο Σαμαράς κάνει την μια κωλοτούμπα μετά την άλλη, το ΠΑΣΟΚ αντιπολιτεύεται τον εαυτό του, ο ΛΑΟΣ έχει χάσει τα αυγά και τα πασχάλια, το ΚΚΕ είναι το γνωστό ΚΚΕ, ο ΣΥΡΙΖΑ παλινδρομεί μεταξύ ΕΕ και ριζοσπαστικής ρητορείας, ενώ σύσσωμη η πολιτική σκηνή επιδίδεται σε έναν αγώνα δρόμου για μεταγραφές ποδοσφαιρικού τύπου.

    Δηλώσεις επαναστατικότητας του τύπου «εμάς δεν μας ενδιαφέρουν τα ποσοστά» και άλλα τέτοια περίεργα θα έπρεπε εξ ορισμού να απορρίπτονται. Αν δεν σε ενδιαφέρουν τα ποσοστά, δεν κατεβαίνεις σε τέτοιες διαδικασίες. Αν δεν σε ενδιαφέρουν τα ποσοστά, θα πρέπει να μην σε απασχολήσει ιδιαίτερα το 2,9% και να έχει για σένα την ίδια αξία με το 3%. Αν δεν σε ενδιαφέρουν τα ποσοστά, δεν υπάρχει προεκλογική περίοδος (και τα παρελκόμενα αυτής) ούτε κάνεις εσωτερικά συμβούλια και συνεδριάσεις μετεκλογικά για να δεις τι έχουν τα έρμα και ψοφούν. Κατεβαίνοντας κανείς σε μια εκλογική διαδικασία προφανώς αποζητά θετικά αποτελέσματα, επιδιώκει την αύξηση των ποσοστών του και μπαίνει στον γαϊτανάκι της προσέλκυσης ψηφοφόρων με ο,τι αυτό σημαίνει. Οπότε ας αποδεχθεί ότι έχει ενσωματώσει μέσα του την καθετότητα στην οργάνωση, ότι επιδιώκει την αλλαγή συσχετισμών κι ότι αναβάλλει την ποιοτική αλλαγή προκρίνοντας μια ρεφορμιστική εκδοχή του υπάρχοντος συστήματος, το οποίο ούτε αρνείται ούτε έχει σκοπό να καταργήσει. Το πολύ πολύ να παίξει τον ρόλο του αναχώματος ή να βελτιώσει ένα σύστημα που εξ ορισμού δεν αλλάζει. Αυτή όμως είναι μια στάση πολύ πιο ειλικρινής κι ενδεχομένως πιο αποδοτική εκλογικά.

     Όμως, ας δούμε το θέμα πιο συζητήσιμα και διαλλακτικά. Έστω ότι υιοθετεί κανείς την αντίληψη ότι η αντιπροσώπευση είναι μονόδρομος. Αυτό σημαίνει ότι θα πρέπει να επιλέξει από μια γκάμα πολιτικών θέσεων. Η παλέτα λοιπόν του ντόπιου ψηφοφόρου είναι η εξής: -ΝΔ, ένα υπερσυντηρητικό νεοφιλελεύθερο κόμμα που πρώτα διέγραψε αυτούς που ψήφισαν το μνημόνιο και μετά αυτούς που δεν το ψήφισαν, που η ίδια πολιτική του μήτρα ευρωπαϊκά, το Ευρωπαϊκό Λαϊκό Κόμμα, το κατηγορεί ότι δεν συμπεριφέρεται αρκετά …δεξιά. -ΠΑΣΟΚ, ένα επίσης νεοφιλελεύθερο κόμμα που διατείνεται ότι είναι σοσιαλιστικό, ενώ στην πραγματικότητα το μόνο σοσιαλιστικό στοιχείο που έχει είναι το «ΣΟ» στο όνομα. -ΚΚΕ, ένα συγκεντρωτικό κακέκτυπο του σταλινισμού που νομίζει ότι βρίσκεται ακόμη στη παρανομία και θυμίζει υποκατάστημα που λειτουργεί, αν και τα κεντρικά έχουν κλείσει. -ΣΥΡΙΖΑ, ένα κοινοβουλευτικό κόμμα που ελάχιστα παρεκκλίνει από την νομιμότητα και μοιάζει διστακτικό ή άτολμο όντας με το ένα πόδι στο κίνημα και το άλλο στην ΕΕ και τον κοινοβουλευτισμό. -Λοιπή αριστερά, ένα χωνευτήρι ασαφών ιδεών χωρίς αρχή, μέση και τέλος, ανίκανη συνήθως να συσπειρώσει σε μια κοινή συνισταμένη έναν σεβαστό αριθμό ανθρώπων, αλλά ακόμα κι όταν το κάνει, διασπάται. -ΛΑΟΣ, ένα κατά βάση τηλεοπτικό, πατριωτικό κόμμα που από τότε που έχασε τους αστέρες του κινδυνεύει να μείνει εκτός βουλής όντας αδύναμο να πείσει και τον πιο συντηρητικό ψηφοφόρο. -Λοιπή ακροδεξιά, μια παρακρατική συμμορία που ευθύνεται για πάμπολλες δολοφονικές επιθέσεις και που ελέω κρίσης βρήκε ευκαιρία να διακηρύξει μισάνθρωπικες ιδέες και, αν δεν λειτουργούσε ως ανάχωμα του συστήματος, θα είχε τεθεί εκτός νόμου και έναν ξεχασμένο υπερσυντηρητικό πολιτικό, ο οποίος έχει δημιουργήσει τέτοιο μωσαϊκό στα ψηφοδέλτια του που χρίζει ανθρωπολογικής μελέτης. Αν καμία από τις παραπάνω θαυμαστές επιλογές δεν καλύπτει το εκλογικό σώμα, τότε δεν μιλάμε καν για αντιπροσωπευτικό μοντέλο άσκησης εξουσίας. Η ταύτιση στο περίπου συνιστά από μόνη της περαιτέρω αλλοτρίωση.

Οι εκλογές σαν δούρειος ίππος

     Η άποψη ότι εισέρχεται κανείς στις διαδικασίες του συστήματος, αν και διαφωνεί με αυτό, για να το διαβρώσει εκ των έσω είναι μάλλον παρωχημένη. Η πιο εξόφθαλμη περίπτωση είναι οι ευρωεκλογές και το ευρωκοινοβούλιο. Κομμάτια της αριστεράς διατείνονται την διάλυση της ΕΕ και του ευρωκοινοβουλίου, όμως παρόλα αυτά κατεβαίνουν στον εκλογικό στίβο υπερμαχόμενοι την λογική του δούρειου ίππου. Όταν αρνείσαι το δοσμένο σύστημα το απορρίπτεις σε κάθε του πτυχή. Κανείς δεν κατατάχθηκε στην αστυνομία για να την αλλάξει (πόσο μάλλον για να την καταργήσει), οπότε γιατί να το κάνει με τον κοινοβουλευτισμό;

     Στη πραγματικότητα, εντοπίζεται εδώ μια αντίφαση. Άνθρωποι, που διατείνονται στη καθημερινή πολιτικάντικη ρητορεία τους ότι οι εκλογές δεν αλλάζουν τίποτα, είναι ακριβώς οι ίδιοι που θα καθηλωθούν το κυριακάτικο βράδυ της 6^ης Μαΐου μπροστά από τις οθόνες των τηλεοράσεων για τα exit polls. Επομένως, οι εκλογές δεν έχουν καμία άλλη λειτουργία πέρα από αυτή που έχουν για κάθε άλλο «αστικό» κόμμα. Κατά αναλογία, όλα τα κόμματα, δεξιά κι αριστερά, ενεργούν σε ένα πολύ συγκεκριμένο πλαίσιο στησίματος, προετοιμασίας και μετεκλογικής επεξεργασίας των εκλογικών αποτελεσμάτων. Και πώς θα μπορούσε να είναι αλλιώς, όταν η συλλογή ψήφων γίνεται αυτοσκοπός; Όταν οι υποψήφιοι εξουσιαστές της ΝΔ και του ΠΑΣΟΚ μοιράζουν προεκλογικό υλικό στα καφενεία, είναι ψηφοθήρες. Όταν τα μικρότερα κόμματα κάνουν το ίδιο, γιατί λέγεται «διακίνηση ιδεών»; Ας μην γελιόμαστε. Οι εκλογές είναι κάτι πολύ συγκεκριμένο και δεν αλλάζει. Ή παίζεις με τους όρους του παιχνιδιού ή δεν παίζεις καθόλου.

Επανάσταση ή Μεταρρύθμιση;

    Στο δίλημμα Επανάσταση ή Μεταρρύθμιση πρέπει η κοινωνία να διαλέξει πλευρά. Ή συστρατευόμαστε για μια πρόσκαιρη βελτίωση της καθημερινής επιβίωσης εντός του καπιταλισμού και του κοινοβουλευτισμού ή γυρίζουμε την πλάτη στις διαδικασίες του εξουσιασμού και επιδιώκουμε την ρήξη με τον κοινοβουλευτισμό. Προφανώς οποιαδήποτε προσπάθεια ελάφρυνσης από τη καταπίεση πρέπει να επιδιώκεται. Όταν όμως μιλάμε για (λίγη ή πολλή) καταπίεση μιλάμε για το ίδιο εξουσιαστικό μοντέλο. Η εκμετάλλευση, η καταπίεση και η εξουσιαστική ηθική είναι κομμάτια του καπιταλισμού. Επομένως, κινούμενοι στα πλαίσια του καπιταλισμού πρέπει να γνωρίζουμε ότι όσο κι αν το μεταρρυθμίσουμε, αυτό το σύστημα παραμένει σαθρό. Αργά ή γρήγορα, οι μεταρρυθμίσεις θα έρθουν σε αντίθεση με τα συμφέροντα της εξουσίας και της κεφαλαιοκρατικής οργάνωσης της κοινωνίας και μοιραία θα υποχωρήσουν. Οπότε πάντα θα ανακύπτει η αναγκαιότητα της επανάστασης. Όσες φορές κι αν ο καπιταλισμός οπισθοχωρούσε (συνειδητά), ανασυντασσόταν και επέστρεφε. Παραδόξως, το κίνημα φάνηκε αρχικά να αγνοεί ότι ο καπιταλισμός με τις αντιφάσεις που δημιουργεί ακολουθεί κυματοειδή πορεία. Έχει τα πάνω του και τα κάτω του. Αυτό δεν σημαίνει όμως ότι υπάρχει καλός και κακός καπιταλισμός. Αν δεν απαλλαγούμε από αυτό το σύστημα, όσο και να το καλλωπίζουμε πάντα ίδιο θα μένει. Ενδιάμεσα στάδια δεν υπάρχουν. Ποτέ δεν υπήρξαν. Κανένας αγωνιστής δεν μπορεί να αναβάλλει για δεύτερη φάση τον κοινωνικό μετασχηματισμό.

Στο δια ταύτα

Το μόνο σίγουρο είναι ότι το ζήτημα δεν είναι η αποχή από τις εκλογές ή το άκυρο. Αυτό από μόνο του δεν σημαίνει τίποτα. Εξάλλου, μεγάλη μερίδα ανθρώπων απέχει διότι είτε είναι απαθής είτε αδυνατεί να προσέλθει στα εκλογικά κέντρα. Κατά συνέπεια, κάποιος που απέχει και την επόμενη μέρα συνεχίζει να σκύβει το κεφάλι και να βλέπει τηλεόραση πετυχαίνει ακόμη λιγότερα από όσα πέτυχε ένας ψηφοφόρος. Με άλλα λόγια, αυτός που δεν ψηφίζει επειδή απλά βαριέται να τραβολογιέται στα εκλογικά κέντρα περισσότερο συμβάλλει στην αντεπανάσταση παρά στη κοινωνική αλλαγή. Ομοίως πράττουν όσοι πχ. ψηφίζουν αριστερά κόμματα και μετά αράζουν για μια 4ετία. Δεν έχει κανένα νόημα να πάρει ένα μεγάλο ποσοστό η αριστερά, αν στον δρόμο, στις διαδηλώσεις κι εν γένει στις κινηματικές διαδικασίες υπάρχει ισχνή συμμετοχή. Μένουν άλλες 364 μέρες που αποδεικνύονται πολύ πιο σημαντικές για το κίνημα. Αυτό που πρέπει πρωτίστως να αλλάξουμε είναι αυτό που έχουμε μέσα μας. Είτε ψηφίσει είτε όχι κανείς, σημασία έχει ο βαθμός στον οποίο ο ίδιος επιθυμεί και επιδιώκει την κοινωνική απελευθέρωση.

Το άκυρο ή η αποχή δεν άλλαξαν τον κόσμο, όπως δεν τον άλλαξαν κι οι εκλογές. Τον κόσμο τον αλλάζει η κοινωνία. Αυτό που έχει σημασία είναι το συνειδητό προσπέρασμα των εκλογών και η επιδίωξη των καθημερινών κοινωνικών αγώνων. Μόνον τότε μιλάμε για πολιτική πράξη. Σίγουρα, ό,τι κάνει κανείς σήμερα δεν είναι αρκετό για αύριο. Είναι όμως απαραίτητο. Όποιος αγωνίζεται για την όξυνση του κοινωνικού ανταγωνισμού γνωρίζει ότι η επανάσταση ούτε εκλέγεται ούτε περιμένει να ωριμάσουν οι συνθήκες. Προπαντώς γνωρίζει οτι μια ομάδα ανθρώπων δεν μπορεί να διαχειρίζεται της τύχες μια ολόκληρης κοινωνίας. Ο μόνος που μπορεί άμεσα να διαχειριστεί τις υποθέσεις μας είμαστε εμείς οι ίδιοι.

Επομένως, δεν γίνεται παρά να προτάξουμε την αυτο-οργάνωση και την αλληλεγγύη. Να αναδείξουμε ότι ο κοινωνικός πόλεμος δεν γίνεται τη Κυριακή των εκλογών, αλλά κάθε μέρα. Είναι ένας πόλεμος που δεν εξαργυρώνεται ούτε μετριέται με ποσοστά. Είναι ένας πόλεμος ενάντια στην κυριαρχία, την κάθετη οργάνωση, την αντιπροσώπευση και την εθελοδουλία. Είναι ένας πόλεμος που προτάσσει την άμεση δημοκρατία, την οριζοντιότητα και την κοινωνική και ατομική αυτονομία, μακριά από κάθε γραφειοκρατική και αρτηριοσκληρωτική διαδικασία. Είναι ένας πόλεμος για την Ελευθερία. Πώς να χωρέσει ρε γαμώτο σε μια κάλπη;…

Τρόμος και παράνοια στις 20:00 - συμβολή στην απομυθοποίηση των ειδήσεων

Θοδωρής Τζίμας

Τόσες και τόσες σελίδες έχουν γραφτεί για την τηλεόραση και την μεγαλύτερη ναυαρχίδα της, τα δελτία ειδήσεων. Ωστόσο, πάντα υπάρχει κάτι να προσθέσει κανείς στο μωσαϊκό. Ακούγοντας όλον αυτόν τον θόρυβο δεν μπορεί κανείς να αντισταθεί. Αν ήταν σχολική έκθεση, το παρακάτω άρθρο θα μπορούσε να απαντά στο θέμα «Τι μου αρέσει περισσότερο στα δελτία ειδήσεων». Επειδή όμως δεν γίνεται να σου αρέσει μόνο ένα πράγμα, παρακάτω ακολουθούν 8 σημεία που σύσσωμο το αφηνιασμένο τηλεοπτικό κοινό λατρεύει να μισεί.

Σημείο πρώτο: Οι ειδήσεις όπως και να παρουσιάζονται σχετίζονται με το "νέο". Από τον αρχαίο αγγελιαφόρο και τον μεσαιωνικό κήρυκα φτάσαμε στα δελτία ειδήσεων και τον Πρετεντέρη. Κατά συνέπεια, ο πρωθυπουργός θα κάνει νέο διάγγελμα κι ο γιατρός νέο ιατρικό ανακοινωθέν. Όλοι έχουν τον ρόλο τους στην καινοτομία.

Πόσο "νέο" είναι όμως αυτό; Κι αν όντως έχουμε ανάγκη από "νέα", τότε γιατί ταυτιζόμαστε με το παραδοσιακό κι αναμενόμενο; Η απάντηση είναι μάλλον απλή: πείθουμε τον εαυτό μας ότι κάτι είναι καινούργιο για να μην παραδεχθούμε ότι λατρεύουμε την τυποποίηση.

Όση καινοτομία περιέχεται στις δηλώσεις ποδοσφαιριστών και αθλητικών παραγόντων, άλλη τόση περιέχεται και στις ειδήσεις (ή τουλάχιστον σε αυτό που μα θράσος ονομάζεται έτσι). "Δεν πρέπει να υποτιμήσουμε τον αντίπαλο", "ο κόσμος ήταν ο δωδέκατος παίκτης", "η ομάδα μου έδωσε το 100% των δυνάμεών της", "δεν συνηθίζω να σχολιάζω την διαιτησία, αλλά...", "κοιτάμε τον επόμενο αγώνα". και άλλα τέτοια πλαστικά, βαρετά και στερεότυπα. Οι ειδήσεις όμως δεν διαφέρουν και πολύ: "σύμφωνα με έγκυρες πληροφορίες", "η αστυνομία έχει εξαπολύσει ανθρωποκυνηγητό", "οι γνωστοί-άγνωστοι", "βουβός πόνος", "δεν θυμίζει σε τίποτα", "οι κάτοικοι δεν το βάζουν κάτω". Α ναι, και "ευχαριστούμε που ήσασταν μαζί μας".

Κι όμως κάθε μέρα αυτήν την ιστορία την τρώμε αμάσητη. Από την άλλη, κατηγορούμε άνετα τον πολιτικό λόγο. Βέβαια, αφού είναι ξύλινος και τυποποιημένος… Τον ξύλινο λόγο, τον σχεδόν αποφθεγματικό, που διαποτίζει την επικοινωνία τον αγνοούμε. Αλλά όσο κι αν ενοχλεί η τυποποίηση και ο στερεότυπος λόγος, ποιος μπορεί να αρνηθεί την θαλπωρή που νιώθουμε μέσα του μακριά από δύσκολες λέξεις και ακόμα δυσκολότερες σημασίες; Αυτά τα απλά, ασήμαντα και καθημερινά έχουν εντυπωθεί μέσα μας. Τα αναγνωρίζουμε στο θυμικό μας με την παραμικρή αναφορά χωρίς καμιά διαδικασία σκέψης. Αυτός άλλωστε δεν είναι κι ο σκοπός των ειδήσεων και της τηλεόρασης;

Το καλοκαίρι δεν υπάρχουν ειδήσεις, έλεγε ο Ουμπέρτο Έκο. Όχι ότι δεν υπάρχουν γεγονότα. Αλλά εφόσον δεν υπάρχει δέκτης, δεν υπολογίζονται για ειδήσεις. Εξάλλου, οι ειδήσεις είναι επανάληψη. Δεν αναπαράγεται τίποτα που να μην μπορούμε να ακούσουμε. Περισσότερο είναι κάτι από τα παλιά, κάτι που ακούσαμε και θα το ξανακούσουμε. Κάτι που περιμένουμε να ακούσουμε, κάτι αναμενόμενο. Δεν είναι δα και τόσο κακοί οι καναλάρχες, που θα μας πρόσφεραν κάτι που δεν αντέχουμε να ακούσουμε. Επομένως, ακούμε αυτά που θέλουμε να ακούσουμε. Αυτά που έχουμε ανάγκη.

Σημείο δεύτερο: τι θέλουμε τελικά να ακούσουμε; Το μόνο σίγουρο είναι ότι ΔΕΝ θέλουμε να ακούσουμε «καλά» νέα, ούτε βαρετές ιστορίες. Και βέβαια δεν μας ενδιαφέρει η καθημερινή ρουτίνα – τέτοια έχουμε, δεν θέλουμε άλλη. Τι θέλουμε λοιπόν; Ας ρίξουμε μια ματιά στην στερεότυπη φρασεολογία των ειδήσεων μπας και βγάλουμε μια άκρη. "Λουτρό αίματος", "δρακόντεια μέτρα ασφαλείας", "εκατόμβη θυμάτων", "στυγερή δολοφονία", "προσωπικό δράμα", "κρατικός μηχανισμός", "ενέδρα θανάτου", "πλήρωσε με την ζωή του", "ράγισε καρδιές", "αναπάντητα ερωτήματα", "οργιάζουν οι φήμες", "χτύπημα του Εγκέλαδου". Μέχρι και στα αθλητικά, "εσχάτη των ποινών"… Τώρα κάτι γίνεται!

Βαρύγδουπες εκφραστικές διατυπώσεις που ενώ εν πρώτοις μοιάζουν τρομοκρατικές, στην ουσία δεν είναι. Το αντίθετο. Ο θεατής είναι τόσο εξοικειωμένος με αυτές τις πεπερασμένες εκφράσεις, που η απουσία τους δεν φορτίζει συναισθηματικά το γεγονός. Αλλά όχι, ας φερθούμε προβοκατόρικα κι ας αλλάξουμε λίγο αυτές τις διατυπώσεις.

λουτρό αίματος → ατομικό έγκλημα / εκατόμβη θυμάτων → μαζική εξόντωση

οργιάζουν οι φήμες → φημολογείται / πλήρωσε με την ζωή του → σκοτώθηκε

στυγερή δολοφονία → σκληρό έγκλημα / ραγίζω καρδιές → στεναχωρώ

εσχάτη των ποινών → πέναλτι

Μα δεν έχει πλάκα έτσι! Είναι ανάλατο, σχεδόν βαρετό… Κι επίσης, απαιτεί από τον θεατή να φορτίσει αυτός συναισθηματικά την είδηση. Η είδηση παραμένει είδηση, αλλά η τυποποιημένη εκφραστική διατύπωση την κάνει λίγο πιο αιχμηρή, λίγο πιο «ενδιαφέρουσα». Και χωρίς να απαιτεί από εμάς να τονίσουμε τις γωνίες… Όχι, θα πάρουμε την πρώτη εκδοχή, αυτήν στην οποία είμαστε συνηθισμένοι.

Σημείο τρίτο: τα ονόματα των πρωταγωνιστών δεν οξύνουν συναισθηματικά την είδηση κι επίσης ακριβώς για τον ίδιο λόγο δεν ενδιαφέρουν ΚΑΝΕΝΑΝ! Αυτό το ξέρουν τα κανάλια, οπότε μας απάλλαξαν εξαρχής από άσχετες πληροφορίες. Αρκεί ένα "θύμα βιασμού" ή "αδερφός θύματος" για να μας καθηλώσει μπροστά στην οθόνη. Γιατί να γνωρίζουμε το όνομα, όταν από κάτω μπορεί απλά να γράφει "δικηγόρος 16χρονης", "πατέρας αγνοούμενου", "υιοθετημένη"; Δεν έχει καμία σημασία ποιος είσαι ή πως λέγεσαι. Σημασία έχει μόνο ο βαθμός εμπλοκής σου στον συμβάν. Κι αν δεν είσαι μπλεγμένος στο συμβάν θα σε μπλέξουν τα κανάλια έτσι κι αλλιώς. Γι’ αυτό, ενώ γράφει από κάτω "αυτόπτης μάρτυρας", μπορείς να ξεκινήσεις την συγκλονιστική μαρτυρία σου με την φράση "από ο,τι άκουσα κι από ο,τι μου είπαν…".

Κι αν όλη η κοινωνία ψάχνει για ήρωες, δεν θα τους βρει στις ειδήσεις. Εδώ μετράει μόνο το γεγονός. Οι μαρτυρίες προσώπων εμπλεκόμενων στο γεγονός χρησιμεύουν ως αναγκαστική διαδικασία μόνον εφόσον προσφέρουν στην συναισθηματική ένταση. Μετράει μόνον η ιδιότητα (κι αυτή τόσης διάρκειας όσο το ρεπορτάζ). Επομένως, η ανωνυμία επιβάλλεται. Εξάλλου, η ανωνυμία του πλήθους δεν ήταν ποτέ άλλοτε πιο διακριτή από ότι στην τηλεόραση.

Σημείο τέταρτο: αυτοί που παρελαύνουν κάθε μέρα στις ειδήσεις πως διάολο κατάφεραν να είναι λίγο πιο επώνυμοι; Το κατάφεραν με το να είναι εμείς. Προφανώς, γνωρίζουν ότι ωρύονται, ότι βρίζουν και ότι εκχυδαΐζουν καθετί. Γνωρίζουν ότι λένε ψέματα. Γνωρίζουν πολύ καλά το ρόλο τους στο παιχνίδι. Και παίζουν και καλό θέατρο. Πολυτάλαντοι και παντογνώστες γαρ… Μας εκπροσωπούν με αξιώσεις. Γιατί λένε όσα θα έλεγε ο μέσος τηλεθεατής ή όσα σκέφτεται, ακόμα κι όσα ντρέπεται να ξεστομίσει. Ακριβώς γι’ αυτό η τηλεόραση είναι μαζική ψυχοθεραπεία. Τζάμπα group therapy. Δεν το λες και μικρό πράμα… Έτσι, οι τηλεκριτικοί και πάσης φύσεως κριτές παρελαύνουν δια τηλεοράσεως κατά τέτοιον τρόπο, ώστε εμείς οι άμοιροι τηλεθεατές να ταυτιζόμαστε μαζί τους.

Κατά συνέπεια, σημείο πέμπτο: όπως κάθε τηλεθεατής που σέβεται τον εαυτό του κατακρίνει όλα τα προγράμματα που παρακολουθεί μανιωδώς, όμοια πράττει και το τηλεοπτικό σύστημα. Επομένως, μην μας παραξενεύει η αντίφαση. Αλλά ποια αντίφαση; Καμία! Το σύστημα έχει αυτό-ίαση, θρέφεται από μόνο του. Έτσι, θα δούμε και θα ξαναδούμε γνωστές περσόνες του "ποιοτικού" χώρου να κατηγορούν από τα δελτία του Star την τηλεόραση ότι "έχει ρημάξει τα μυαλά των ανθρώπων" ή ότι "πλασάρει ψεύτικα πρότυπα στη νεολαία". Ο καθένας θα φιλοξενηθεί στα τηλεοπτικά παράθυρα για λίγη τηλεοπτική κριτική. Δεν συζητάμε για τη τηλεσάτιρα που αποδοκιμάζει την τολμηρότητα και καυτηριάζει την χυδαιότητα. Πώς το κάνει αυτό; Μα φυσικά χρησιμοποιώντας ανυπέρβλητο λεξιλόγιο, όπως "μαλάκας", "πήδημα", "λούτσος" ή άλλες παρόμοιες εκφράσεις και σεξουαλικά υπονοούμενα.

Αυτό το γαϊτανάκι είναι κυρίαρχο σε όλη την δομή του σύγχρονου πολιτισμού. Η τηλεόραση προτρέπει σε όλα αυτά που κατά τα άλλα απορρίπτει και κατακρίνει. Όμως, για το δίκαιο της υπόθεσης, όταν φερειπείν η Ευρωπαϊκή Ένωση κάνει καμπάνια κατά του καπνίσματος και ταυτόχρονα χρηματοδοτεί της καλλιέργειες καπνού, η τηλεόραση είναι μόνο μια μικρογραφία αυτής της γελιότητας.

Η κριτική λοιπόν έχει πολλά πρόσωπα. Το καλύτερό της όμως είναι αυτό που δεν είναι κριτική, αλλά φαίνεται ως τέτοια. Κάθε αξιολόγηση παίρνει αξία ανάλογα με το περιβάλλον στο οποίο αναπτύσσεται και ανάλογα με το λεξιλόγιο που χρησιμοποιεί. Για παράδειγμα, βεβαίως η εμπορευματοποίηση είναι κακή. Ρωτήστε όποιον τηλεορασόπληκτο θέλετε. Όμως, οι υψηλές πωλήσεις είναι καλές. Αντίστοιχα, η έμπρακτη κριτική των ειδήσεων σε επίπεδο καθημερινότητας είναι κακή, είναι επιτηδευμένη, είναι "θολοκουλτουριάρικη". Η κριτική των ειδήσεων στα τηλε-παράθυρα είναι καλή, είναι δείγμα σώφρονα ανθρώπου που "λέει τα πράγματα με το όνομά τους".

Επομένως, το μέσο είναι το μήνυμα; Για να κάνεις την καταγγελία σου πιο προσιτή στο φιλοθεάμον κοινό πρέπει να εισέλθεις στο μέσο. Έτσι, η επιτυχία είναι διπλή: από την μία, βγαίνεις στο γυαλί, διαφημίζεσαι, το παίζεις και σοβαρός κριτικός. Από την άλλη, τα ΜΜΕ διασώζονται, γιατί η καταγγελία σου είναι αναίμακτη εφόσον γίνεται μέσα από αυτά. Εξάλλου, πάντα οι παρόντες εξαιρούνται…

 Σημείο έκτο: η πληροφορία και οι ειδήσεις είναι δύο πράγματα άσχετα μεταξύ τους. Με άλλα λόγια, οι ειδήσεις είναι ειδήσεις όταν έχουν θέαμα. Όποια και να είναι η είδηση, αν δεν είναι καταγεγραμμένη σε βίντεο δεν μετράει. Ναι ok, δεκτό, εξερράγη ηφαίστειο στην Ιταλία. Αν δεν έχεις βίντεο της έκρηξης, είναι σαν να μην έγινε ποτέ. Αντίστοιχα, το ίδιο συμβαίνει με την συντριβή ενός αεροσκάφους, την βύθιση ενός πλοίου, ακόμα και με τα γιαούρτια που έφαγε ο κάθε πολιτικός. Δεν έχει κανένα τηλεοπτικό ενδιαφέρον, αν δεν προσφέρεται για τηλεοπτικό κανιβαλισμό. Κάπως έτσι, η ανθρώπινη τραγωδία και οποιαδήποτε άλλη είδηση μετατρέπεται σε ψυχαγωγία. Το φιλοθεάμον κοινό δεν ψάχνει πληροφορία. Ψάχνει θέαμα. Κι αν γίνεται, σε αργή κίνηση παρακαλώ.

Σημείο έβδομο: σωστά αντιλαμβανόμενοι την ανάγκη για θέαμα, οι καναλάρχες εντόπισαν (και όπου δεν υπήρχαν, δημιούργησαν) δίπολα αντιπαράθεσης. Ο τηλεθεατής δεν θέλει να βλέπει Το μικρό σπίτι στο λιβάδι. Θέλει ίντριγκα. Τι να την κάνει μια πολιτισμένη πολιτική συζήτηση, που ο καθένας τα βρίσκει με αυτόν που βρίσκεται στο διπλανό παράθυρο; Βαρετό! Πρέπει να δημιουργούνται δυαδικές συγκρούσεις. Από κει και πέρα, δίκιο έχει αυτός που φωνάζει περισσότερο.

Πέραν του πολιτικού, αυτή η κόντρα εμπλουτίζεται και στο lifestyle. Μοντέλο εναντίον μοντέλου, τραγουδίστρια εναντίον μοντέλου, τραγουδίστρια εναντίον τραγουδίστριας, ηθοποιός εναντίον τραγουδίστριας και το κράξιμο πάει λέγοντας. Δεν είναι δα και τόσο δύσκολο: δήλωση-απάντηση-ανταπάντηση-ξεκατίνιασμα. Κάπως έτσι, το Star κάλυψε τηλεοπτικό χρόνο για μια εβδομάδα κι εμείς βρήκαμε ασχολία. Κατά κανόνα, το τηλεοπτικό κοινό δεν διάκειται ιδιαίτερα φιλικά προς κάποιον από τους δύο αντιμαχόμενους. Ενδεχομένως, να μην τους ξέρει καν (όπως κι η μάνα τους). Δεν έχει καμία σημασία! Το κοινό αντιμετωπίζει την σφοδρή μιντιακή σύγκρουση όπως κι έναν αγώνα ποδοσφαίρου.

Σημείο όγδοο: μέρος του θεάματος είναι το ψεύτικο που μοιάζει αληθινό. Φυσιολογικά, αυτό δεν θα ήταν και τόσο μεγάλο πρόβλημα. Το πρόβλημα ξεκινά από την στιγμή που το ψεύτικο γίνεται πιο αληθινό από το αληθινό. Γιατί σήμερα το ψεύτικο έχει υποκαταστήσει το αληθινό. Κάποτε στις κινηματογραφικές ταινίες αρκούσε ο ήχος του όπλου για να αποδώσει τον θάνατο του ηθοποιού. Όχι πια. Σήμερα για να αποδοθεί πιστά ο θάνατος πρέπει το πλάνο να εστιάσει, ο ήχος να κλιμακωθεί, η κίνηση να γίνει αργή, η λεπτομέρεια της λεπίδας ευδιάκριτη και η πρώτη σταγόνα αίμα φετίχ. Τότε ο θάνατος μοιάζει αληθινός αφήνοντας σοκαρισμένο τον θεατή. Το φιλοθεάμον κοινό έχει εθιστεί σε αυτό το πακέτο. Οτιδήποτε άλλο είναι λίγο. Επομένως, πώς να φορτιστεί κανείς πχ. με τον θάνατο ενός μετανάστη ή ενός ανήλικου, έτσι όπως προβάλλεται στην κανονική ζωή; Ναι ok, τον πυροβόλησαν κι έπεσε κάτω. Τόσο αδικαιολόγητα, τόσο απλά, τόσο ψεύτικα!

Μήπως όμως το ίδιο δεν συμβαίνει και με κάθε γεγονός; Το πιπεράτο ψέμα είναι πιο ενδιαφέρον από την ανάλατη αλήθεια. Κάποτε είχε κάνει πάταγο μια "ανθελληνική" δήλωση του Κίσινγκερ περί "καταστροφής της ελληνικής γλώσσας και του πολιτισμού". Λίγο μετά αποδείχθηκε ότι η δήλωση ήταν κατασκευασμένη από τους ανθούς της ελληνικής ειδησιογραφίας. Ορισμένοι τηλεπλασιέ βιβλίων επικαλούνται ακόμη την φερόμενη ως δήλωση. Ανάλογο παράδειγμα είναι η προ μηνός «καταστροφή του Αττικόν από διαδηλωτές». Το Αττικόν όμως ποτέ δεν καταστράφηκε… Ποιος όμως θα ασχολούνταν με την διάψευση της "είδησης"; Κανείς… Δεν έχει ενδιαφέρον, ούτε θα κάνει νούμερα. Είναι αλήθεια. Και η αλήθεια είναι βαρετή. Επιπλέον, κρύβει μέσα της μια νομοτέλεια που ανακόπτει τους όρους του θεάματος. Κανείς δεν μπορεί να αναπτύξει θεωρίες συνωμοσίας, να καταγγείλει σκοτεινά κέντρα και να βάλλει κατά των πρακτόρων μυστικών υπηρεσιών. Η αλήθεια δεν έχει κανένα μυθοπλαστικό χαρακτηριστικό και δεν ευνοεί την ανάπτυξη αστικών μύθων. Μα πάνω από όλα δεν τονώνει την περιέργειά μας και τα τρομολάγνα μας αισθήματα. Δεν προσφέρεται για θέαμα. Απορρίπτεται!

Επομένως, η κριτική στις ειδήσεις αλλά και γενικότερα στα ΜΜΕ δεν πρέπει να λογίζεται ως εξατομικευμένη και απομονωμένη από την κοινωνική βάση στην οποία άλλωστε στηρίζεται. Τα ΜΜΕ ικανοποιούν τις ανάγκες ενός εξαιρετικά απαιτητικού φιλοθεάμονος κοινού. Είναι ένας αντικατοπτρισμός της ίδιας της κοινωνίας. Είναι οι τηλεθεατές της και όσα θέλουν από αυτά. Είναι οι ευσεβείς μας πόθοι και οι κρυφές μας φιλοδοξίες. Επομένως, ο σκοπός δεν είναι να αλλάξει η φύση των ειδήσεων ή των καναλιών. Ο σκοπός είναι να απεκδυθούμε τον (προσβλητικό) χαρακτηρισμό του "τηλεθεατή". Ο σκοπός είναι να αλλάξει ο ίδιος ο άνθρωπος.